KOMEN DAN ANALISIS
Oleh S. L. Lim, Pemerhati Politik Sabah
Setiausaha Agung GRS, Datuk Armizan Mohd Ali, meramalkan Gabungan Rakyat Sabah mampu memenangi 14 hingga 15 daripada 25 kerusi Parlimen Sabah dalam PRU16.
GRS malah mahu lebih daripada itu.
Tidak salah membuat simulasi politik.
Tetapi ada beza besar antara mengira kerusi di atas kertas dengan meyakinkan pengundi sebenar di peti undi.
Dan masalah terbesar dengan perkiraan GRS ialah ini:
PRU16 mungkin tidak lagi berlangsung dalam suasana politik yang sama seperti PRN Sabah 2025.
Jika Warisan, STAR dan KDM/PKDM berjaya mencapai persefahaman yang sebenar, mengelakkan pertandingan sesama sendiri dan menampilkan calon bersama yang kuat, perkiraan 14 atau 15 kerusi GRS boleh berubah dengan sangat cepat.
APABILA WARISAN, STAR DAN KDM BERHENTI MEMECAHKAN UNDI
Dalam PRN 2025, parti-parti tempatan Sabah banyak bertembung sesama sendiri.
Warisan lawan STAR.
Warisan lawan KDM.
STAR lawan calon-calon tempatan lain.
Undi yang sebenarnya tidak semestinya menyokong GRS akhirnya berpecah kepada beberapa pihak.
Itulah kelebihan besar kepada mana-mana gabungan yang berdepan pembangkang berpecah.
Tetapi jika Warisan, STAR dan KDM benar-benar bekerjasama dalam PRU16, keadaan boleh menjadi sangat berbeza.
Seorang penyokong STAR mungkin diminta menyokong calon Warisan di satu kawasan.
Penyokong Warisan mungkin menyokong calon STAR di kawasan lain.
KDM pula boleh memainkan peranan penentu di kawasan yang dimenangi atau kalah dengan majoriti kecil.
Inilah realiti sistem “first-past-the-post”.
Undi yang berpecah menghadiahkan kemenangan kepada lawan. Undi yang disatukan boleh menukar kekalahan kepada kemenangan.
Sebab itu GRS jangan terlalu cepat menganggap keputusan PRN 2025 boleh terus diterjemahkan kepada 14 atau 15 kerusi Parlimen.
SEBELUM MINTA LEBIH BANYAK KUASA, JAWAB DULU APA YANG TELAH DIBUAT DENGAN KUASA YANG ADA
GRS sering mengatakan Sabah memerlukan blok Parlimen yang lebih kuat.
Baik.
Tetapi rakyat Sabah juga berhak bertanya:
GRS sudah memegang Kerajaan Negeri. GRS mempunyai wakil dalam Kerajaan Persekutuan. GRS mendakwa mempunyai hubungan baik dengan Putrajaya. Jadi apa hasil sebenar daripada semua kuasa itu?
Adakah masalah air selesai?
Adakah bekalan elektrik benar-benar stabil?
Adakah jalan luar bandar telah mencapai tahap yang sepatutnya?
Adakah kos sara hidup semakin ringan?
Adakah kemiskinan Sabah telah ditangani pada kadar yang sepadan dengan kekayaan negeri ini?
Sabah kaya dengan petroleum, gas, balak, kelapa sawit, sumber laut, mineral dan tanah.
Tetapi terlalu ramai rakyat masih bergelut dengan masalah asas.
Jadi persoalannya bukan berapa banyak kuasa lagi yang GRS mahu. Persoalannya ialah apa yang telah dibuat dengan kuasa yang sudah dimiliki.
40 PERATUS: SIAPA YANG BETUL-BETUL MEMBAWA PERJUANGAN ITU KE MAHKAMAH?
GRS suka bercakap tentang hak Sabah.
Tetapi dalam isu paling besar berkaitan hak kewangan Sabah — hak 40 peratus — rakyat mesti ingat siapa yang benar-benar membawa perkara itu ke mahkamah.
Bukan GRS yang memulakan tindakan bersejarah tersebut.
Sabah Law Society yang membawa semakan kehakiman.
Merekalah yang mengambil risiko undang-undang.
Merekalah yang mencabar Kerajaan Persekutuan.
Merekalah yang membawa isu itu sehingga mendapat keputusan penting Mahkamah Tinggi.
GRS boleh mengatakan bahawa mereka berunding dengan Putrajaya.
GRS boleh mengatakan bahawa pemberian khas interim telah dinaikkan.
Tetapi jangan kelirukan dua perkara.
Berunding bukan sama dengan menguatkuasakan hak di mahkamah.
Jika hak 40 peratus itu benar-benar menjadi perjuangan utama kerajaan, rakyat Sabah berhak bertanya:
Mengapa badan profesional seperti Sabah Law Society yang perlu berada di barisan hadapan perjuangan tersebut?
LANDAS KONTINEN: SEKALI LAGI NGO YANG BERTINDAK
Perkara yang sama berlaku dalam isu perairan wilayah dan landas kontinen Sabah.
Siapa yang memfailkan tindakan mahkamah?
Bukan GRS.
SABAR — sebuah NGO hak Sabah — yang pergi ke mahkamah.
Mereka mencabar undang-undang Persekutuan yang memberi kesan terhadap hak maritim Sabah.
Mereka menanggung kos.
Mereka mendapatkan pakar.
Mereka mengutip dana untuk meneruskan litigasi.
Kerajaan Negeri boleh mengeluarkan kenyataan bahawa Sabah tidak bersetuju dengan had tiga batu nautika.
Tetapi kenyataan politik tidak sama dengan tindakan undang-undang.
Dalam dua perjuangan besar — 40 peratus dan landas kontinen — masyarakat sivil Sabah yang telah mengambil langkah mahkamah paling penting.
Itu rekod yang tidak boleh dipadam hanya dengan ucapan mengenai MA63.
RASUAH DAN TADBIR URUS: RAKYAT TIDAK AKAN LUPA
Kemudian datang persoalan yang lebih sukar.
Rasuah dan tadbir urus.
Kontroversi lesen mineral telah menyebabkan siasatan, pendakwaan dan persoalan besar mengenai cara sumber Sabah dikendalikan.
Mereka yang didakwa tetap berhak kepada anggapan tidak bersalah sehingga mahkamah memutuskan sebaliknya.
Tetapi dari sudut politik, rakyat mempunyai hak penuh untuk bertanya:
Adakah semua yang perlu disiasat telah disiasat?
Adakah semua pihak yang relevan telah dipanggil?
Adakah sistem kelulusan lesen mineral benar-benar telus?
Adakah tindakan penguatkuasaan bebas daripada kedudukan dan pengaruh politik?
Rakyat tidak mahu slogan integriti.
Rakyat mahu bukti integriti.
SFI: ASET BESAR SABAH, AKHIRNYA TINGGAL SOALAN
Sabah Forest Industries pernah menjadi aset industri penting di Sipitang.
Hari ini, ia menjadi contoh bagaimana sebuah aset strategik boleh berakhir dengan kegagalan korporat dan proses penggulungan.
Kita tidak boleh secara tidak jujur mengatakan semua masalah SFI bermula di bawah GRS.
Tetapi kerajaan hari ini tetap wajib menjawab:
Apa berlaku kepada asetnya?
Apa berlaku kepada tanah dan sumber yang berkaitan?
Berapa besar kerugian ekonomi kepada Sabah?
Siapa yang membuat keputusan penting sepanjang perjalanan syarikat itu?
Dan apakah tindakan pemulihan atau akauntabiliti yang telah diambil?
Sabah tidak boleh membiasakan diri dengan budaya di mana aset besar gagal, kemudian semua orang hanya berpindah kepada isu berikutnya.
PROJEK UDANG PITAS: JANJI BESAR, AKHIRNYA GAGAL
Kemudian ada projek ternakan udang Pitas.
Ia pernah dijual kepada rakyat sebagai projek besar yang akan membawa pekerjaan, ekonomi dan kemajuan kepada salah satu daerah termiskin di Sabah.
Apa kesudahannya?
Projek itu gagal dan ditinggalkan.
Kawasan bakau rosak.
Masyarakat setempat terpaksa berdepan kesannya.
Dan selepas semua wang, tanah, sumber dan janji yang digunakan, rakyat masih perlu bertanya:
Berapa sebenarnya yang telah dibelanjakan?
Berapa yang rugi?
Siapa yang bertanggungjawab?
Mengapa projek sebesar itu boleh gagal?
Jika kini mahu dihidupkan semula, rakyat juga patut diberitahu mengapa kali ini kononnya akan berjaya.
TANAH YAYASAN SABAH: BUKAN UNTUK INDIVIDU TERPILIH
Yayasan Sabah diwujudkan untuk rakyat Sabah.
Tanah dan asetnya bukan harta peribadi mana-mana pemimpin.
Sebab itu sebarang dakwaan mengenai tanah Yayasan Sabah yang dikaitkan dengan individu, syarikat atau pihak berkepentingan politik mesti dijawab dengan ketelusan penuh.
Kerajaan telah menafikan salah laku dalam beberapa kontroversi.
Baik.
Kalau begitu, buka rekod.
Beritahu rakyat:
Siapa yang memohon?
Berapa luas?
Untuk tujuan apa?
Apa kadar bayaran?
Apa keuntungan kepada Yayasan Sabah?
Apa tempoh pajakan atau konsesi?
Mengapa pihak tersebut dipilih?
Ketelusan ialah jawapan terbaik kepada dakwaan pilih kasih.
Jika semuanya bersih, kerajaan sepatutnya tidak takut kepada pendedahan.
SDB: BAGAIMANA PINJAMAN TERJEJAS BOLEH MENCECA BERBILION RINGGIT?
Sabah Development Bank pula menimbulkan satu lagi persoalan besar.
Kita bercakap mengenai pinjaman terjejas bernilai berbilion ringgit.
Kita bercakap mengenai kerugian besar.
Kita bercakap mengenai caj kemerosotan nilai beratus-ratus juta ringgit.
Kita bercakap mengenai nisbah pinjaman terjejas yang sangat tinggi.
Sekali lagi, ada pinjaman yang berasal dari zaman terdahulu.
Baik.
Tetapi itu tidak menjawab persoalan asas.
Siapa yang meluluskan pinjaman itu?
Apa cagaran yang diambil?
Apa penilaian risiko yang dibuat?
Mengapa sesetengah pinjaman boleh menjadi begitu bermasalah?
Siapa penerima sebenar?
Berapa banyak wang rakyat boleh dipulihkan?
Dan adakah Sabah akan pernah melihat laporan penuh tentang bagaimana sebuah bank pembangunan negeri boleh mengumpulkan portfolio pinjaman terjejas sebesar itu?
Sabahans tidak memerlukan ayat korporat yang indah.
Mereka memerlukan akauntabiliti.
JANGAN KATA SEMUA MASALAH WARISAN KERAJAAN LAMA
GRS mungkin menjawab bahawa banyak masalah ini diwarisi daripada kerajaan terdahulu.
Sebahagiannya benar.
Tetapi berapa lama sesebuah kerajaan boleh terus memerintah sambil berkata:
“Itu bukan masalah kami. Itu masalah lama.”
Jika anda memegang kerajaan, anda mewarisi bukan sahaja pejabat, kuasa dan keistimewaan.
Anda juga mewarisi tanggungjawab.
Soalan sebenar ialah:
Apa yang telah GRS buat untuk membersihkan masalah lama?
Berapa banyak kerugian telah dipulihkan?
Berapa banyak keputusan buruk telah didedahkan?
Berapa banyak sistem telah diperbaiki?
Berapa banyak pihak telah dipertanggungjawabkan?
Kalau selepas bertahun-tahun jawapannya masih kabur, rakyat mempunyai hak untuk bertanya sama ada benar-benar berlaku pembaharuan atau sekadar pertukaran slogan.
WARISAN, STAR DAN KDM PULA JANGAN SYOK SENDIRI
Tetapi Warisan, STAR dan KDM juga tidak boleh menganggap bahawa rakyat akan terus memberikan undi hanya kerana mereka bekerjasama.
Pakatan tanpa program hanya akan kelihatan seperti pakatan untuk kuasa.
Jika mahu meyakinkan rakyat Sabah, mereka mesti meletakkan satu agenda bersama yang jelas:
40 peratus.
Hak landas kontinen.
Project IC.
Integriti daftar pemilih.
Pembasmian kemiskinan.
Air.
Elektrik.
Jalan dan infrastruktur.
Borneonisasi.
Pengurusan telus GLC.
Perlindungan tanah dan sumber Sabah.
Sifar toleransi terhadap rasuah dan penyalahgunaan kuasa.
Dan paling penting, mereka mesti cukup matang untuk mengelakkan pertembungan sesama sendiri.
Kalau semua mahu menjadi calon, semua mahu kerusi terbaik dan semua mahu menjadi ketua, maka rakyat akan melihat bahawa “kerjasama” itu hanyalah slogan.
Kerjasama sebenar memerlukan pengorbanan.
ARMIZAN BOLEH KIRA — TETAPI PENGUNDI JUGA PANDAI MENGIRA
Armizan boleh mengira 14 atau 15 kerusi.
GRS boleh membuat seratus simulasi sekalipun.
Tetapi pengundi Sabah juga boleh mengira.
Mereka boleh mengira:
Berapa lama masalah air berterusan.
Berapa kali elektrik menjadi isu.
Berapa ramai masih miskin.
Berapa lama hak 40 peratus belum diselesaikan sepenuhnya.
Siapa yang benar-benar pergi ke mahkamah untuk mempertahankan hak Sabah.
Apa jadi kepada SFI.
Apa jadi kepada projek udang Pitas.
Apa jadi kepada pinjaman bermasalah SDB.
Apa sebenarnya berlaku dengan tanah Yayasan Sabah.
Dan bagaimana isu rasuah serta kelemahan tadbir urus ditangani.
Inilah angka yang mungkin lebih penting daripada simulasi politik GRS.
Jika Warisan, STAR dan KDM benar-benar bersatu, mengelakkan perpecahan undi dan menawarkan agenda Sabah yang jelas, maka senario PRU16 boleh berubah secara mendadak.
GRS mungkin masih menang banyak kerusi.
Tetapi jangan terlalu yakin bahawa 14 atau 15 kerusi sudah berada di dalam poket.
Kerana kali ini soalan pengundi mungkin bukan:
“Siapa yang patut memerintah?”
Tetapi:
“Selepas semua kuasa yang sudah diberikan, apa sebenarnya yang telah anda lakukan untuk Sabah?”
Dan itulah soalan yang mungkin paling sukar untuk dijawab dengan simulasi komputer.
Simulasi politik mengira undi semalam.
Rakyat Sabah akan mengundi berdasarkan rekod hari ini dan harapan untuk hari esok.
